Page 60 - Demo

Kristofor Kolombi.Piktur%u00eb e Sebastiano del Piombos (1519)1Shkaqet e zbulimeve gjeografikePeriudha e zbulimeve gjeografike u p%u00ebrcaktua nga nj%u00eb s%u00ebr%u00eb shkaqesh dhe kushtesh q%u00eb mund t%u00eb klasifikohen n%u00eb: ekonomike, fetare dhe politike. N%u00eb shekullin XIV, pushtimet e turqve osman%u00eb dhe m%u00eb pas p%u00ebrmbysja e mongol%u00ebve prej perandor%u00ebve t%u00eb par%u00eb t%u00eb dinastis%u00eb kineze Ming, penguan udh%u00ebtimet e tregtar%u00ebve per%u00ebndimor%u00eb n%u00eb vendet e Lindjes. Mbyllja e rrug%u00ebve lindore drejt Lindjes s%u00eb Larg%u00ebt b%u00ebri q%u00eb shum%u00eb njer%u00ebz t%u00eb fillonin t%u00eb interesoheshin p%u00ebr t%u00eb arritur Azin%u00eb n%u00ebp%u00ebrmjet detit, me shpres%u00ebn q%u00eb t%u00eb vazhdonin tregtin%u00eb. K%u00ebshtu, nevoja ekonomike ndikoi fuqish%u00ebm edhe n%u00eb p%u00ebrhapjen e ideve t%u00eb Rilindjes edhe p%u00ebrtej Evrop%u00ebs. Ekzistonin shpresa t%u00eb m%u00ebdha p%u00ebr zgjerimin e hap%u00ebsirave t%u00eb tregtis%u00eb dhe p%u00ebr t%u00eb gjetur metale t%u00eb %u00e7muara. Nj%u00eb eksplorues spanjoll shpjegoi se shkuan n%u00eb Bot%u00ebn e Re p%u00ebr %u201ct%u2019i sh%u00ebrbyer Zotit dhe Madh%u00ebris%u00eb s%u00eb Tij, p%u00ebr t%u2019u dh%u00ebn%u00eb drit%u00eb atyre q%u00eb ishin n%u00eb err%u00ebsir%u00eb, p%u00ebr t%u2019u b%u00ebr%u00eb t%u00eb pasur, ashtu sikurse t%u00eb gjith%u00eb njer%u00ebzit d%u00ebshironin%u201d. Kjo deklarat%u00eb nxjerr n%u00eb pah nj%u00eb arsye tjet%u00ebr t%u00eb udh%u00ebtimeve p%u00ebrtej detit, zellin fetar. Arsyet shpirt%u00ebrore dhe ato shekullare ishin shum%u00eb t%u00eb nd%u00ebrthurura n%u00eb rrjedh%u00ebn e shekullit XVI. Kureshtja intelektuale dhe shpirti i aventur%u00ebs luajt%u00ebn nj%u00eb rol t%u00eb posa%u00e7%u00ebm n%u00eb zgjerimin e Evrop%u00ebs drejt kontinenteve t%u00eb tjera. Por cilat jan%u00eb kushtet q%u00eb mund%u00ebsuan nj%u00eb sip%u00ebrmarrje t%u00eb till%u00eb? Para s%u00eb gjithash, shtrirja e Evrop%u00ebs %u00ebsht%u00eb e lidhur me rritjen e monarkive t%u00eb p%u00ebrqendruara gjat%u00eb Rilindjes. Nga gjysma e dyt%u00eb e shekullit XV, monarkit%u00eb evropiane kishin rritur si autoritetin, ashtu edhe rezervat e veta, dhe ishin n%u00eb gjendje t%u2019i orientonin energjit%u00eb shtet%u00ebrore p%u00ebrtej kufijve monarkik%u00eb. N%u00eb qoft%u00eb se kjo p%u00ebr Franc%u00ebn do t%u00eb thoshte pushtim i Italis%u00eb, p%u00ebr Portugalin%u00eb e vog%u00ebl dhe jo aq t%u00eb fuqishme, kjo n%u00ebnkuptonte vet%u00ebm daljen jasht%u00eb Evrop%u00ebs. Nd%u00ebrkoh%u00eb, skena spanjolle ishte m%u00eb e nd%u00ebrlikuar, pasi forca e monarkis%u00eb spanjolle, nga shekulli XVI, i mund%u00ebsonte asaj t%u00eb ndiqte rrug%u00ebn e zgjerimit t%u00eb pushtetit si n%u00eb kontinent, ashtu edhe p%u00ebrtej. N%u00eb t%u00eb nj%u00ebjt%u00ebn koh%u00eb, nga fundi i shekullit XV, shtetet evropiane arrit%u00ebn nj%u00eb nivel t%u00eb till%u00eb pasurie dhe teknologjie, q%u00eb u jepte mund%u00ebsin%u00eb p%u00ebr t%u00eb nd%u00ebrmarr%u00eb udh%u00ebtime t%u00eb rregullta dhe t%u00eb pand%u00ebrprera p%u00ebrtej Evrop%u00ebs. Nga fundi i shekullit XIV u zhvillua hartografia dhe nd%u00ebrtimi i anijeve shum%u00eb t%u00eb mira, t%u00eb pajisura me instrumente lundrimi, t%u00eb tilla si busulla dhe astrolabi.3.2 Zbulimet e m%u00ebdha gjeografikeP%u00ebr rreth nj%u00eb dekad%u00eb, Kristofor Kolombi (Cristoforo Colombo) vizitoi gjith%u00eb monarkit%u00eb evropiane me q%u00ebllim q%u00eb ato t%u00eb financonin p%u00ebrpjekjen e tij p%u00ebr t%u00eb zbuluar nj%u00eb rrug%u00eb detare p%u00ebr n%u00eb Azi. N%u00eb Portugali, Angli dhe Franc%u00eb, p%u00ebrgjigjja ishte e nj%u00ebjt%u00eb: Jo! Sipas ekspert%u00ebve t%u00eb koh%u00ebs, llogaritjet e tij ishin t%u00eb gabuara dhe udh%u00ebtimi do t%u00eb zgjaste shum%u00eb m%u00eb gjat%u00eb se%u00e7 e kishte menduar ai. K%u00ebshilltar%u00ebt e kuror%u00ebs spanjolle ngrit%u00ebn shqet%u00ebsime t%u00eb ngjashme. Si%u00e7 doli m%u00eb von%u00eb, ata q%u00eb than%u00eb \n%u00ebnvler%u00ebsoi n%u00eb m%u00ebnyr%u00eb dramatike diametrin e tok%u00ebs dhe p%u00ebrmasat e oqeaneve. P%u00ebr fat t%u00eb mir%u00eb, ai ndeshi n%u00eb Amerik%u00ebn e panjohur deri at%u00ebher%u00eb.Grimc%u00eb historike58